Dedi

Maria Lorena Kafka***. Baby, ikaw ang metapora ng aking kabataan. Nakaukit sa iyong pangalan ang pangarap namin ng tatay mo—iyon ang gusto niya, ang idugtong ang magkabilang mundo namin sa panahong pareho kaming lagalag sa diwa ng buhay.

Ang ‘Kafka’ ay apelyido ng paborito niyang nobelista, si Franz Kafka. Ewan ko ba don, masyadong obsessed sa pilosopiya. Ganun naman ang tatay mo, gusto niyang ipaliwanag ang lipunan sa tinatawag niyang HumanSubjectivity. Minsan nga nagtatalo pa kami. Lagi, gustong ipamukha sa akin na tanga ako. Engot ‘yun eh!

Sa akin galing ang pangalang Maria Lorena, isang matalik na kaibigan. Sa kanya ko unang narinig ang ‘armadong pakikibaka’, ang tatsulok at ang DOM na si Karl Marx (ito kasi ang tawag niya). Feminismo ang ayaw na ayaw niyang marinig. Naku, baby, huwag na huwag mong pagsasamahin sila ng tatay mo’t tiyak magpapataasan na naman sila ng ihi. Magdamagang bangayan—isang insensitive orc at isang Marx’s Barbie doll ang maririnig mong nagsasagutan. Tirada ni orc bobo raw si Marx, hirit naman ng isa, isip-bata ang pilosopiya ni Jean Baudrillard. Magkagayon pa man, kapag pinanood muna sila ng Astroboy tiyak tatahimik na ang dalawang engot.

Anarkista ang tatay mo. Si Lona, tibak na punkista. Ako, isang burgis na trying hard maging tibak. Pareho-pareho naming inayawan ang sistema ng lipunan. Teka, kami lang pala ni Lona. Masyadong pesimista ang tatay mo. Parang hindi tibak kung umasta. Sa pananaw niya walang mangyayari sa pinaglalaban namin. “Hindi tinuruang mag – isip ang mga indio”, ito ang laging banat niya. Lumpen nga ang tawag ko minsan doon. Gusto niya umayon sa kanya ang mundo. Kami ni Lona, sabay kaming nangarap ng mundong may hustisya at lipunang nakakakilala sa karapatan ng mga maliliit. Ang katwiran namin kailangang may dugong papatak para mabago ang sistema ng lipunan. Ang tatay mo, hayun, nagsusunog ng kilay at lumalaklak ng kape para lamang maintindihan si Jean Baudrillard.

Si Lona ay presidente noon ng Student Council sa unibersidad na aming pinapasukan. Kami ng tatay mo ay mga kabataang manunulat. Kudeta noon ni Honasan at ang presidente noon ay si Aquino. Pinapatalsik namin ang paring presidente sa aming Unibersidad. Sa aming tatlo, ang tatay mo ang pinaka-gago. Brutal iyon kung makasigaw. Kapag tapunan na ng pillbox sa may quadrangle ng aming unibersidad siya lagi ang nangunguna. Pero kung sasabihan mong manguna sa boycott sa klase, tsk, tutulugan ka lang non. Minsan nga naisip ko parang ginagawa lang niyang trip ang maging tibak. May pagka-sadista. Huli na nang malaman ko ang tunay niyang damdamin ukol sa mga isyu sa lipunan.

Pasensya na hindi ko natupad ang pangako ko sa’yong dadalawin kita sa kaarawan mo. Sampung taon gulang ka na. Alam ko hindi ito ang mundong gustong ipakita sa iyo ng tatay mo. Sana maunawaan mo rin hindi ito ang buhay na gusto kong maging kalalakihan mo. Pareho kaming may pangarap. Kabilang kami kasi sa mga kabataang gustong baguhin ang itinadhana ng lipunan para sa amin. Isa ako sa mga nangarap na maging sikat na manunulat dangan nga lamang sa kalye ako minsan napapadpad. Kung aabutan ng dilim, doon na rin matutulog. Kahit saan basta may pader na kukupkop sa aking pagal na katawan. Ang tatay mo naman…haay ang orc ng buhay ko… (Pareho naming paborito si Tolkein) mahilig magbasa yun, kung ano – ano ang pinagtri-tripang basahin. Hindi ko nga iyon maintindihan kung anong gustong gawin sa buhay: ang maging tibak o kolektahin ang lahat ng librong nininenok niya sa Recto. Mas tibak pa nga ako kaysa sa kanya. Sa parte naman niya, mas magaling pa siyang magsulat kaysa sa akin.

Kailan ba kami huling nagkita ng tatay mo? Ewan. Hindi ko na rin maalala. Nagpasya akong umakyat ng bundok upang dalawin noon si Lona at upang ipagpatuloy na rin ang aking nasimulan. Simula noon hindi na kami nagkita.

Kaybilis nga ng panahon. Noon ni ayokong kumurap, ni ayokong pumikit, natatakot na pagmulat ko sa aking mga mata hindi ko na makilala ang aking sarili at ang matitira na lamang ay minsang nakita ko ang aking sariling nakatayo sa nakaraan: ang lumalaban kasama si Lona at ang tatay mo.

Hindi ko naman kasi ginusto na may mangyari sa amin. Sa totoo lang wala namang pag – ibig ang namamagitan sa amin. Iba ang gusto niya. Hindi ako ang kanyang Fraulean Stellar. Bwisit kasing mga parak ‘yan. Kung hindi kami nahuli hindi sana mangayayari ang naging kasalanan namin kay Lona.

Kasagsagan noon ng rally sa aming unibersidad. Si Lona ang nanguna sa pagsisiwalat sa mga kabuktutan at katiwalian ng paring presidente sa aming unibersidad. Halos araw – araw boycott ang klase. Kung hindi pillbox ang tinatapon ng tatay mo, mga upuan naman ang kanyang pinagdidiskitahang ihagis hanggang sa may quadrangle namin.

Pagkatapos non, tinipon namin ang mga estudyante sa labas ng San ***. Doon kami nag – rally. Hiningi namin ang pagbibitiw ni Presidente***. Hindi pa kami nakuntento, nagsunog kami ng plakards at gulong sa gitna ng kalye. Doon dumating ang mga parak. Nagkairingan. Sigawan. Hangang sa mainis ang mga parak pinaghuhuli kami isa’t – isa. Nakatakbo si Lona. Sa malas, pareho kaming nahuli ng tatay mo. Tuwang – tuwa nga si Magan***, ung suki naming parak, at nahuli na naman niya kami. Selda ang bagsak namin.

Madilim na noong palayain kami sa may WP*. Engot talaga yang mga parak na ‘yan, binigyan pa ng isang sipa ang tatay mo bago kami palayain.

Niyaya ako ng tatay mong matulog na lamang sa kanila. Ako naman si gaga pumayag. Nangyari ang hindi namin pareho inaasahan. Wala mang pag – ibig na namagitan, alam ko sapat na ang kalungkutan namin sa isat – isa para maramdaman ang marubdob na pagnanais na maangkin ang bawat isa.

Hanggang sa ngayon hindi ko pa rin maintindihan kung ano nga ba ang damdamin ko sa tatay mo. Sapat na ba ang minsan naming pagkakamali upang maunawaan kong may hihigit pa sa pag – ibig na nararamdaman ng tao sa bawat isa. Iyon naman lagi ang sinasabi ng tatay mo. Na ang pag – ibig ay isa lamang ideyang pilit iginuguhit ng tao sa kanyang panaginip. At dahil hindi niya naiintindihan ang kanyang tunay na nararamdaman, kailangan niya ang damdaming iyon upang kahit man lang sa sandali maging konkreto ang nararamdaman niya.

Kay Maria Lorena. Alam ko pinatawad mo na ako. Dadalaw ako sa iyo, alalayan kita ng bulaklak—iyong itim na rosas.

***

‘Dedi’ ang tawag mo sa akin. Walang pinakamasayang sandali nang una mong sambitin ang katagang ‘dedi’. Inosente, simple, parang binibigyan mo ako ng pagkakataong dalawin ang silahis ng araw sa may Abra. May kasimplehan ngunit nandoroon ang lalim na gusto mong ipadama sa akin. Hinihingi mo sa akin ang pagkakataong maunawaan ang lipunan sa mura mong isip. Pakiramdam ko sa simple mong kataga, natututo ka nang mag – isip. Sa iyo, baby, babaguhin ko ang itinadhana ng lipunan para sa amin ni Cecilia. Alam ko hindi mo pa naiintindihan kung paano ang maging anak. Kung ano ka ba sa buhay ko. Mahirap ipaliwanag ngunit ikaw, baby, ang siyang nagdudugtong sa aking nakaraan. Ikaw ang alegorya ng aking kabataan. Minsan gusto kong sagutin sa aking sarili kung ano nga ba ang isang Ama. Paano nga ba ang maging isang Ama? Sa katayuan ko, wala akong ibang maipagmamalaki sa iyo kundi ang turuan ka kung paano ang mag – isip. Maliban doon, sa tingin ko, wala na.

Aaminin ko hindi pag – ibig ang naging daan upang iluwal ka sa mundo. Mas gusto kong sabihing kalungkutan ang naging kanlungan namin ni Cecilia sa panahong hinahanap namin ang aming mga sarili sa karimlan. Tanging ang sandali ng pagnanasa sa isa’t – isa ang nagbigay ng himig sa lipunang natutulog. Noong gabing iyon, nakita ko ang aking sariling nangangarap ng magandang kinabukasan sa tabi ng estrangherong babae, ang katawan nito’y nababalutan ng puting kumot. Noon ko naunawaan na ang tanging hinahanap ng tao ay ang maintindihan ang kanyang kalungkutan. Maliban doon, ang pag – ibig, kapangyarihan, kaligayahan ay mga tanging mga talinhaga na lamang ng kanyang pagkatao na hindi niya kayang mabigyan ng kahulugan.

Mahal kita. Lona, patawarin mo ako kung ang pag – ibig na gusto mong maramdaman ay kalungkutan na gusto kong ipadama sa iyo. Patawarin mo ako kung naramdaman ko ito kay Cecilia.

Gusto ka niyang ipalaglag. Ang katwiran niya, hindi pa panahon para isilang ka sa mundo. Baby, ipinaglaban ka ni Lona. Noong mabalitaan niyang nagdadalang-tao si Cecilia bumaba siya agad ng bundok. Kinumbinsi niya si Cecilia. Pumayag siya sa kondisyong sasama siya kay Lona pag – akyat niya ng bundok pagkatapos niyang manganak.

Makalipas ang isang taon, umakyat ako ng bundok upang kumbinsihin si Cecilia na magsama na kami at mamuhay na sa lungsod. At bago kami bumaba ng bundok nagkaroon ako ng pagkakataong makausap si Lona. Naramdaman ko sa tinig niya ang pagmamahal na inialay niya minsan sa akin. Sa huling sandali naunawaan ko ang kanyang damdamin, ang kanyang kalungkutan na kailanman hindi ko nakita noong nasa lungsod pa kami. Sa palagay ko iyon na ang huli naming pagkikita.

Sampung taon ang nakalipas. Iba na rin ang pangulo ng Pilipinas, si Estrada. Si Cecilia, nagboluntaryo siya sa isang NGO na nangangasiwa sa karapatan ng mga babae. Ako, ipinagpatuloy ko ang pangarap ng nanay mo sa kanyang sarili: ang maging manunulat. Si Lona, simula noong kabataan namin bakal ang naging panuntunan niya upang mabuhay.

Sadyang ang mga pangyayari ay umiikot lamang. Kasagsagan noon ng Impeachment ni Estrada sa salang pandarambong nabalitaan naming napatay sa isang raid si Lorena. Hayup sila. Kasama ng dalawang estudyanteng gumagawa ng artikulo tungkol sa malulupit na naging karanasan ng mga magsasaka sa kanayunan niratrat ng militar ang bahay na tinutuluyan nila. Patay na pinatay pa ulit.

Alam ko noong umakyat siya ng bundok upang dalawin si Lona iniwan niya sa lungsod ang kanyang pag – ibig. Bitbit ang kanyang prinsipyo, hinding – hindi ko na makikita pa si Cecilia. Marahil nga wala akong alam kundi ang mga karunungan na itinanim ko sa aking isipan. Marahil tama ang iyong ina, ngunit sa kultura natin pinatay ko na ang aking sariling may mangayayari pa sa ating lipunan. Hindi tinuruang mag - isip ang mga indio. Hindi ko alam kung sa kaunting sandali ng aming pagsasama naramdaman ko ang ang pag –ibig na inialay niya sa akin. Ang alam ko, nahalikan ko ang kanyang labi kasama ang kanyang kalungkutan. Patawarin mo ako, baby, kung hindi mo nakita ang iyong nanay sa iyong ika-sampung taon na kaarawan.

Maria Lorena, alam ko pinatawad mo na ako. Cecilia, Salamat at naunawaan mo ang aking kalungkutan. Kasama si baby, dadalawin namin kayo at aalalayan ng bulaklak—iyong itim na rosas—sa lupang ngayon kayo ay nakahimlay.TAC