Puwang sa anino ng kahapon

Ang lahat ay nakapinid sa alaala.

Magdadalawang oras na akong naghihintay ay wala pa rin siya. Alas tres ang usapan namin, ngayon ay magtatakipsilim na. Nakakainip. Nabuburo na ako sa mga taong dumaraan sa aking paligid—umiikot, pabalik – balik sa aking isipan. Nakakabato. Ang patuloy na daloy ng tao’y nakapagdaragdag sa inip ko. Napakakitid ang daan na iniikutan ng tao, naisip ko. Para akong maduduwal.

Melankolya.

Maingay ang matandang nagtitinda ng diyaryo sa may gilid ng bangketa. Nakikipagdiskurso sa isang binatilyong marahil ay anak niya, kumakain ng suman. Nakaupo naman ang binatilyo sa di kalayuan na kung saan nakapwesto ang matanda. Sumasabay ang kamay ng matanda sa pagpapaliwanag ng napakaliteral na bagay: “Dapat patalsikin na talaga yang si FPJ sa Malacañang, hindi na talaga tayo natuto; putang_na naman kasi tayo, eh!” Patuloy lamang sa pagkain ng suman ang binatilyo. Pahapyaw kong binasa ang Headline na kung saan nakahilera ang mga diyaryo: ‘I will not Resign, FPJ’. Natawa ako. Kupaloids!, sigaw ng isip-isip ko.

Tila isang lakaran ang bawat titik ng diyaryo—sa isang tabloid ay mga larawan ng mga nakahubad na babae, hindi ko na matandaan ang mga pangalan, nagpapahiwatig man iyon ng isang kahulugan, nagsasaad man iyon ng mga pangyayari nananatiling sarado ang bawat lalim ng mga larawan at ng mga salita sa damdamin ng tao. ‘Dalagita natotnak ni Lolo’. ‘Manggagawa at mga Urban Poor nagpiket sa Mendiola’. ‘FPJ Resigned!’ Para akong maduduwal pagkatapos kong mabasa ang mga Headline sa diyaryo. Parang gusto kong takasan ang lugar na ito.

Ang tao ay isang bagay na bahagi ng pagbabago, sa isang mala-dimensyonal na estado ng panahon. Hindi malaya sa isang espasyo, sa Diyometriko—parang blanko ng isipan. Isang larawan na nagpapakita ng eksistensya sa Diyometriko.

Iiwan ko ang lugar na ito bilang isang bahagi na lamang ng aking kahapon, ng mga pangyayari sa teksto ng aking buhay.

Lumayo ang aking tingin sa kung saan ako nakatayo. Gusto kong takasan ang lahat sa pamamagitan ng aking mga tingin sa kalayuan, sa hangganan. Napadako ang aking tingin sa nakasulat sa pader, parang dugo ang kulay ng pulang tinta na bumakat sa matigas na semento. Naghihimagsik ang mga titik—naghahanap ng kalayaan, ng pagbabago sa lipunan. Naaalala ko tuloy ang aking mga kasamahan sa Bicol, ang talbos ng kamote, ang putik, ang natutuyong lupa ni Mang Gusting, ang aking mga bukbuking mga libro na nilalait ni Amparo at ang makukulit na bangayan namin, ang samyo ng gabi kapag malapit na ang anihan.

Naaala ko siya. “Putang – ina,” sigaw ng isip ko.

Nagsisimula nang lumatag ang dilim. Mamamatay na ako sa kahihintay. Napagtuunan ko ng pansin ang isang pulubing nakahiga sa may di – kalayuan, katabi nito ay isang lata. “May pagkakaiba kaya ang pulubi at ang lata sa dimensyonal na katauhan ng isipan,” bulong ko sa aking sarili. Mistula siyang isang bato, walang buhay. Ang lata katulad ng tao ay walang damdamin. Ang lahat ay bahagi lamang ng paggalaw ng aking isipan—ng pag – iisip sa isip ko. Umiba siya ng ayos sa pagkakahiga, nagsimulang mamaluktot. “Isang Inertia,” naisip ko.

May tumapik sa aking likod. Siya. Humihingal at hinahabol ang paghinga. Sinubukan kong hawakan ang kanyang buntonghininga, damhin ang lalim nito. Nagtagpo ang aming mga mata, malumanay ang bawat titig, may buhay na maaaninag, may mga pangarap na mararamdaman—mga iiwan at magsisilbi na lamang puwang sa anino ng nakaraan. “Kanina ka pa ba?” tanong niya. Napansin kong dala na niya ang kanyang mga bag. “Pasensya na, medyo nagka-iyakan pa kasi kami ni nanay, eh!” Medyo natatawa na nalulungkot niyang sabi.

***

Sana kaya kong ilapat ang aking damdamin sa aming mga alaala, itong sandaling ito na aming pagsasaluhan. “Ang lahat ay magiging bahagi ng nakaraan.” Pabulong kong sabi. Natigilan siya. Hinalikan niya ako sa aking labi at ibinulong ang mga kataga sa aking tenga: “Mahal na mahal kita.” Ang lahat nga ba ay isang espasyo sa mala-dimensyonal na Diyemetriko? Ang lahat ay mistulang mga kataga sa aking isipan, nilulunod ka sa lalim nito, sa pagmamahal na humahaplos sa iyong isipan.

Tinitigan ko siya, matagal, waring doon ko gustong ipabatid ang isang pag – ibig na nagsisimulang malagas, natutuyo na parang dahon at malalaglag sa lupang punong – puno ng pakikibaka. “Kung ang pag – ibig ay bahagi ng isang espayo, bakit hindi niya kayang punuan ang kakulangan ng buhay?”

Nagsisimula nang tumulo ang kanyang mga luha. Nag – uunahan iyon sa kanyang mga pisngi. “Handa ka na ba sa gagawin mo,” tanong ko sa kanya. Saglit na katahimikan. “Ikaw, handa ka na bang iwan ang buhay na minsan mong ipinaglaban?” pabalik na tanong niya sa akin. “Ewan, mahirap ipaliwanag. Ikamusta mo na lang ako sa mga kasamahan natin doon. Pakibigay kay Amparo ang libro. Pakisabi sa kanya wala na siyang makaka-debate sa pilosopiya.”

Muli ay hinalikan niya ako sa labi, mariin, dinadama ang pag – ibig na bubuksan na lamang sa alaala.

***

Mahal,

Patawad.

Hindi ko pala kayang takasan ang aking sarili. Marahil, mas ginusto kong harapin ang aking sariling kamatayan kaysa ang ipaglaban at hanapin ang ‘kalayaan’ ng ating lipunan.

Paalam.

011411

Inilapag ko ang aking sulat sa tabi niya. Iniabot ko ng tingin ang kanyang hubad na katawan, may kalungkutan. Ayokong iwan ang sandaling ito, ang sandaling magbibigay sa akin ng dalamhati at panghabang buhay na pagyakap sa kanya sa pangarap na lamang. Yayapusin na nga lang ba kita sa aking mga alaala?

Hinalikan ko siya sa noo…sa labi.

Ang lahat ay mananatiling nakapinid sa alaala.